O NAMA

Želimo na samom početku da izrazimo zahvalnost pre svega predsedniku opštine gospodinu Milošu Miloševiću koji je formirao tim za razvoj GIS-a, gospodinu Miloradu Marinkoviću koji je svojom energijom celu stvar pokrenuo, načelniku Opštinske uprave gospodinu Milošu Stanojčiću na podršci i razumevanju i svima koji su učestvovali u realizaciji ovog projekta.

NASTANAK I RAZVOJ

Ideja o formiranju Geografskog sistema opštine Šabac nije nova, ali je bilo neophodno da se steknu određeni uslovi da se započne realizacija jednog tako obimnog, sveobuhvatnog i značajnog projekta. Mnogi problemi koji su ranijih godina stajali kao gotovo nepremostiva prepreka pred onima koji su shvatali značaj formiranja prostorno orjentisanih baza podataka, fantastičnim i brzim razvojem tehničkih sistema, softvera i komunikacija više ne postoje. Ono što u našem vremenu možemo odrediti kao faktore ograničenja za formiranje i razvoj geografskih informacionih sistema su inertnost i nepreduzimljivost, nedostatak stručnog kadra i slično. Ova ograničenja su naročito izražena upravo kod onih koji bi trebali da prednjače u razvoju pomenutih sistema, kao što su državna, gradske i lokalne uprave sa svojim javnim servisima, ali i velike kompanije.

Vlada Republike Srbije donela je u oktobru 2006. godine Strategiju razvoja informacionog društva u Republici Srbiji, što je samo dobra polazna osnova za razvoj informacionih tehnologija i njihovu praktičnu primenu. Dalja konkretizacija, odnosno utvrđivanje ciljeva, instrumenata i rokova za njihovu realizaciju, kao i određivanje odgovornih nosilaca za svaki projekat pojedinačno uz definisanje standarda, sledeći je korak koji je potrebno preduzeti na nivou države. Istovremeno je potrebno utvrditi obaveze i nadležnosti lokalne samouprave.

Pojmovi koji su već dugo u upotrebi ako što su: strateško planiranje, korporativno planiranje, prostorno i urbanističko planiranje, održivi razvoj i td. dobijaju svoj puni smisao sa primenom geografskih informacionih sistema kojima se stvaraju neslućene mogućnosti izrade modela veoma komplikovanih i složenih sistema sa neverovatnom strukturom i količinom podataka koji su prostorno definisani. Broj kombinacija, odnosno izvedenih informacija, koji se mogu dobiti kombinovanjem alfa-numeričkih, vektorskih i rasterskih podataka je praktično neograničen.

GIS je informacioni sistem koji služi profesionalcima svih struka: urbanistima u izradi prostornih i urbanističkih planova, političarima koji na bazi GIS informacija donose odluke, studentima i učenicima za sticanje znanja, svim građanima koji imaju potrebu za određenom informacijom. Uprava brže i kvalitetnije odlučuje po zahtevima građana, ako na osnovu GIS-a raspolaže bitnim podacima za odlučivanje. Određeni delovi ovog sistema mogu biti dostupni i preko interneta bilo kome i bilo gde u svetu 24 časa na dan.

POČETAK REALIZACIJE IDEJE O FORMIRANJU GIS-A OPŠTINE ŠABAC U TOKU 2005. GODINE

Rešenjem predsednika opštine Šabac gospodina Miloša Miloševića broj 110-57/05-13 od 07.10.2005. godine formirana je Radna grupa za izradu Geografskog informacionog sistema opštine Šabac. Za predsednika Radne grupe imenovan je dipl. mašinski inženjer Milorad Marinković koji je i član Opštinskog veća zadužen za komunalne delatnosti, a za potpredsednike dipl.p.p. Dejan Vujić i dipl.el.ing. Đuro Torbić zaposleni u opštinskoj upravi. Članovi Radne grupe, koja je brojala ukupno dvanaest članova, su zaposleni u opštinskim i republičkim javnim preduzećima i ustanovama Goran Ćorilić (JKP Vodovod), Milan Đorđević (JKP Vodovod-Šabac), Milorad Stanković (RGZ – Katastar Šabac), Biljana Mandić (JUP „Plan“ Šabac), Dragan Pavlović (JUP „Plan“ Šabac), Branko Jakšić (ED Šabac), Vladimir Nedeljković (JP za upravljanje građevinskim zemljištem Šabac), Milan Stošić, (JKP Toplana Šabac) i Dubravko Uzelac (Telekom Šabac). Prvi zadaci Radne grupe bili su:

    Pribavljanje izveštaja o podacima kojima raspolažu opštinska javna preduzeća i ustanove;
    Analiza dobijenih podataka;
    Izrada projektnog zadatka za formiranje GIS-a opštine Šabac.
 

Analiza dobijenih izveštaja pokazala je da postoji značajna količina podataka svih vrsta, koje su obavljanjem poverenih poslova javna preduzeća i ustanove dugi niz godina sakupljala i obrađivala. Po prvi put stekli su se uslovi da se najveći broj ovih podataka sabere na jedno mesto i da se njihovom obradom izvedu informacije višeg reda od kojih bi svi imali izuzetno veliku korist. Formiranje GIS-a je složen i obiman posao koji podrazumeva  postojanje  čvrste volje svih učesnika u procesu, a najviše lokalne samouprave, koja je u našem slučaju inicijator i organizator ovog posla.

            Analiza je takođe pokazala da pojedina javna preduzeća ne vode nikakve evidencije, niti poseduje podatke u digitalnom obliku, za razliku od JUP „Plan“ koje je u poslednjih nekoliko godina u značajnoj meri uvelo nove računarske tehnologije u svakodnevnu radnu upotrebu. Uočene razlike nametale su obavezu pojedinačnog pristupa svakom  učesniku u procesu nastajanja GIS-a. Cilj je bio da se kroz koordinaciju, uzajamnu saradnju i pomoć formiraju baze podataka u digitalnom obliku koje po svom kvalitetu i kvantitetu odgovaraju potrebama.

Na osnovu analize doneti su sledeći zaključci:

  Formirati timove ili odrediti pojedince koji će u saradnji sa Radnom grupom koordinirano i kontinuirano preduzimati sve mere u cilju obezbeđivanja neophodnih  uslova za formiranje GIS-a. Za javna preduzeća i ustanove čiji je osnivač opština Šabac, to se može učiniti na osnovu obavezujuće odluke nadležnih opštinskih organa,  a za javna preduzeća i ustanove čiji je osnivač republika i druge zainteresovane subjekte, na bazi inicijative i preporuke o saradnji i zajedničkom delovanju.
  Bez odlaganja proces formiranja GIS-a započeti sa onim što imamo, postojeće baze podataka ažurirati.
  Raditi paralelno na dva koloseka, formirajući baze podataka svih učesnika i istovremeno ih uključivati u opštinski sistem.
  Po izradi projektnog zadatka i prihvatanju istog od strane Radne grupe pristupiti njegovoj realizaciji.
 

Jedna manja grupa članova Radne grupe posetila je krajem 2005. godine Suboticu i Novi Sad kako bi stekla utiske o funkcionisanju GI sistema u navedenim gradovima i uporedo su analizirane prezentacije distributera GIS softvera sledećih proizvođača: Autodesk, Esri i Mapinfo.

            Na osnovu stečenih iskustava i pribavljenih informacija, a u skladu sa Projektnim zadatkom za formiranje GIS-a, utvrđen je dinamički i finansijski plan za 2006. godinu i zatražena finansijska sredstva od opštine Šabac za njihovu realizaciju.

            Zahvaljujući podršci i razumevanju opštinskog rukovodstva i dobro osmišljenom i razrađenom pristupu realizaciji projekta, izdvojena su značajna sredstva u opštinskom budžetu za 2006. godinu u iznosu od 5.000.000.00 dinara.

DRUGA FAZA REALIZACIJE PROJEKTA

U toku 2006. godine planirana je realizacija druge faze projekta koja se sastojala iz sledećih koraka:

      Izgradnje mrežne infrastrukture za povezivanje korisnika;
      Nabavke aplikacije za GIS;
      Izrade modela  podataka i priprema baze podataka;
      Prebacivanje postojećih podataka u bazu;
      Obuka administratora i korisinika sistema;
      Izrada pravilnika za ažuriranje i korišćenje GIS-a.
 

Zadatak Radne grupe u ovoj fazi bio je da:

      Na osnovu odluka i zaključaka iz prvog dela izvrši nabavku mrežne i računarske opreme;
      Obezbedi povezivanje udaljenih lokacija sa GIS-serverom;
      Pribavi informacije za kupovinu sistemskih i aplikativnih programa neophodnih za izradu GIS;
      Izvrši instalaciju GIS-servera i konfiguriše mrežu;
      Organizuje obuku administratora i korisnika;
      Napravi model podataka i odredi metodologiju za prenos postojećih podataka u bazu;
      Omogući prenos postojećih digitalnih podataka  na server;
      Utvrdi  pravila i napiše Pravilnik za održavanje i korišćenje GIS-a.
 

Posle analiziranja mnogobrojnih prezentacija različitih proizvođača GIS softvera i upoznavanja sa njihovim funkcionalnim karakteristikama, kao i cenama uporedivih konfiguracija sačinjena je Specifikacija potreba opštine Šabac za formiranje opštinskog GIS-a i Odluka o funkcionalnim karakteristikama koje treba da ima softverska platforma za razvoj GIS-a za potrebe opštine Šabac. 

Nakon zaključenja ugovora i isporuke kupljenog softvera (ArcSDE, ArcIMS, ArcEDITOR i ArcGIS Data Interoperability) od strane doo “Geomatiks“ Beograd i hardvera za servere softver je instaliran i konfigurisan, a urađene su i WEB aplikacije "Turistička karta opštine Šabac" i "Severozapadna radna zona".

      Od planiranih šest koraka u okviru druge faze realizovano je četiri (2-5), a izgradnje mrežne infrastrukture za povezivanje korisnika i izrada pravilnika za ažuriranje i korišćenje GIS-a, su preneti u plan aktivnosti za 2007. godinu.

TREĆA FAZA REALIZACIJE PROJEKTA

            U toku 2007. godine odvijala se treća faza realizacije GIS-a opštine Šabac. Na osnovu dinamičkog plana aktivnosti i raspoloživih finasijskih sredstava u toku ove godine planirane su bile sledeće aktivnosti:

      Obuka za ArcGIS Data Interoperability
      Kupovina GPS uređaja i obuka za rad
      Korekcije postojećih AutoCAD dokumenata zbog  pripreme za unos u Bazu podataka
      Konverzija podataka iz različitih formata u format podržan od strane ESRI  GeoData Base
        Izrada modela podataka za ubacivanje urbanističih planova u GIS bazu podataka
      Izrada korisničkih aplikacija za unos podataka koje će koristiti opštinski organi i javna preduzeća prilikom unosa podataka u GIS bazu podataka
     Izrada aplikacija i mapa koje će omogućavati pregled podataka i zahtevane analize na osnovu raspoloživih podataka
      Preuzimanje i prilagođavanja podataka od Zavoda za statistiku, RGZ i drugih ustanova koje poseduju podatke od interesa za GIS
      Obuka za administratora baze Oracle 10 g DBA
      Izrada pilot projekata
 

Na sednici SO Šabac koja je održana 24.05.2007. godine doneta je Odluka o GIS-u opštine Šabac „Službeni list opštine Šabac“, broj 10/07). Navedenom Odlukom jedan broj opštinskih javnih preduzeća postala su članovi opštinskog GIS-a. Sa ovim preduzećima opština će zaključiti ugovore kojima se uređuju međusobna prava i obaveze, što praktično znači da će od tog trenutka započeti jedan potpuno novi pristup u funkcionisanju lokalne samouprave i njenih javnih servisa.

U toku godine nisu realizovane odeđene aktivnosti i nabavke koje su bile predviđene dinamičkim planom koji je usvojila Radna grupa za 2007. godinu. Sredstvima predviđenim budžetom za 2007. godinu za GIS izvršena je nabavka Profesionalnog GPS uređaja sa softverom. Ostala oprema nabavljena je takođe sredstvima iz budžeta ali ne iz dela namenjenog finansiranju razvoja GIS-a. Oprema koja nije nabavljena u toku ove godine (Skener A4 - led tehnologija i Radna stanica za GIS administratora), biće nabavljeni u toku naredne 2008. godine, a do tada će biti korišćena stara oprema.

U toku 2007. godine došlo je do promene u pristupu realizacije aktivnosti planiranih planom aktivnosti za tekuću godinu. Od svih navedenih aktivnosti neke su realizovane delimično, dok su ostale aktivnosti zbog nemogućnosti realizacije, uglavnom zbog nedostatka sredstava, zamenjene drugim koje su bile realno ostvarive u datom trenutku. O ovim izmenama plana aktivnosti za 2007. godinu odluke su donosili članovi Komisije za GIS opštine Šabac na sednicama kojih je u toku 2007. godine bilo ukupno pet. Izrada pilot projekta snimanja deponija i nelegalnih deponija na teritoriji grada primenom GPS uređaja i automatsko ubacivanje ovih podataka u bazu, nije realizovana jer je procenjeno da je pre pristupanja realizaciji ovog projekta potrebno krenuti u izradu aplikacije za JKP „Stari Grad“ i formiranje baze podataka ovog preduzeća, a Izrada pilot projekta snimanja zemljišta ugroženog podzemnim vodama i izlivanjem površinskih tokova za celu opštinu Šabac nije mogla biti realizovana iz jednostavnog razloga, jer podzemne vode i poplave nisu bile izražene u toku 2007. godine.

Umesto planiranih aktivnosti od kojih se odustalo pristupili smo Integraciji DKP na nivou KO Šabac  i KO Ševarice sa izradom aplikacije, o čemu je zaključen i ugovor sa preduzećem „Gisdata“ iz Beograda.

Za 2007. godinu u budžetu opštine Šabac bilo je planirano ukupno 2.000.000.00 dinara.
 

ČETTVRTA FAZA REALIZACIJE PROJEKTA

             U toku 2008. godine za razvoj GIS-a opštine Šabac iz budžeta je planirano 2.000.000.00 dinara. Ovaj iznos nije dovoljan za sve aktivnosti i nabavke potrebne za narednu godinu ali uz racionalan pristup neće predstavljati ograničavajući faktor. 

Kako sa sredstvima koja su odobrena budžetom za 2008. godinu nije moguće realizovati potrebne aktivnosti smatramo da je neophodno da se izdvoje aktivnosti koje su trenutno najaktuelnije, a to su: 

      Konverzija urbanističkih planova i izrada aplikacije za njihovo korišćenje;

    Standardno ESRI održavanje GIS softvera kojim opština Šabac raspolaže za 2008/09. godinu.

U toku je realizacije konverzije Generalnog plana Šapca kao i drugih urbanističkih planova.

RAZVOJ GIS-a OPŠTINE ŠABAC U BUDUĆNOSTI

            Koncepcija primenjena u formiranju GIS-a u opštini Šabac je po svojoj suštini veoma jednostavna i lako se može definisati kao centralizacija u smislu čuvanja i obrade podataka uz široku i suštinsku autonomiju svih članova sistema koja treba da omogući kreativnu i svestrano korisnu saradnju. U takvom okruženju efekti razvijenog GIS-a doneće one rezultate koje od njega svi očekujemo, a to su na prvom mestu saradnja svih učesnika koja je usmerena ka postizanju svih pozitivnih efekata u procesima planiranja u svim oblastima (Integralno, korporativno, prostorno, urbanističko, socijalno, ekonomsko ...). Neki od ovi efekata već su prisutni:

 
Bolje razumevanje stručnjaka iz različitih oblasti koja se pokazuje u procesu zajedničkog rada na realizaciji projekta;

Upoznavanje slabosti i dobrih rešenja koja su prisutna kod drugih, i mogućnost uočavanja istih u svom preduzeću;

Upoznavanje tehničkih i tehnoloških sistema jednog preduzeća koji imaju manje ili više uticaja na druge, kao i prepoznavanje tih uticaja i njihovih efekata;

Multidisciplinarni pristup sagledavanja procesa;

Uštede u vremenu i novcu koje su direktna posledica poznavanja drugih preduzeća i njihovih sistema i na osnovu zajedničkog nastupa;

Razvijanje svesti o neophodnosti i korisnosti pristupu multidisciplinarnog, korporativnog, integralnog planiranja;

Možda je i naznačajnije to da počinje da se stvara atmosfera zajedničkog delovanja ka ostvarivanju krajnjeg cilja, a to je kontinuirano podizanje kvaliteta života građana.
 

            Do kraja 2008. godine GIS opštine Šabac će ući u fazu zrelosti u finansijskom, tehničkom i svakom drugom pogledu. To praktično znači da sistem počinje svoj život i da od ovog trenutka postaje značajan činilac razvoja naše opštine. Njegov uticaj će vremenom sve više rasti. Cilj da sva javna preduzeća i ustanove na teritoriji opštine Šabac postanu članovi sistema, da se ostvari veza koja omogućuje nesmetan protok podataka između svih članova, a da dobar deo toga građani mogu da vide na prezentaciji GIS-a na Internetu.